Ariana Qosaj – Mustafa, 41, iz Prištine, Kosovo ima više od 15 godina istraživačkog iskustva i aktivnosti na izgradnji kapaciteta vezanih za vladavinu prava, ljudska prava, prava žena i pitanja vezanih za borbu protiv diskriminacije na Kosovu. Ariana je, kao diplomirani pravnik na Univerzitetu u Prištini završila magistarske studije o rodovima, razvoju i globalizaciji u Londonskoj školi ekonomije i političkih nauka u Velikoj Britaniji, promenila živote mnogih žena na Kosovu putem zakona.

Ona je obezbedila razmatranje rodne perspektive u mnogim zakonima Kosova, kao što su izrada Krivičnog zakona Kosova, Zakona o ravnopravnosti polova, Zakon o zaštiti od nasilja u porodici, Zakon protiv diskriminacije, Zakon o sprečavanju i zaštiti od trgovine ljudima i žrtvi trgovine ljudima. Ona je takođe bila šef lokalnog tima pod administracijom Ujedinjenih nacija prema Uredbi 2003/12 o zaštiti od nasilja u porodici, koja je kasnije korišćena za izradu Zakona o Kosovu u 2010. godini za zaštitu od nasilja u porodici.

Ona je žena koja u principu nikada nije trpela nepravdu, a svaka razlika između ljudi i posebno različito postupanje prema ljudima je oduvek iritiralo. Ovu inspiraciju, posvećenost, dobila je od svoje porodice. Ariana opisuje svoju majku kao izuzetno vrednu radnicu, feministkinju na delu i njen uzor, koja je uticala i još uvek nastavlja da utiče na njen život. S druge strane, njen muž Driton je njen najveći zaštitnik, kako ga Ariana naziva, on je jedan izuzetan otac za njene ćerke, Andru, Jonu, i Idinu. Dok je njen otac, advokat, čovek sa velikom sposobnošću integriteta i profesionalizma, uvek podržavao radnička prava. U njenom životu su i dva brata Arben i Blerim, koji su joj inspiracija i podrška.

Odrastanje u teškim vremenima, izolaciji i nedostatku slobode, ona i njena porodica i prijatelji su dali sve od sebe u životu i pokušali su da žive svaki trenutak mladosti. Njeni prijatelji: Illiria, Nora, Enisa, Beti i Eremira su deo onih Arianinih sećanja. Zajedno su gledali na svet idealizmom i pokušali su da promene svet koji ih okružuje sa integritetom, vrednostima i strašću. Oni nikada nisu bili vođeni, kako kaže Ariana, mediokritetom ili potvrdom.

Ariana, koja ima veliko iskustvo u vladavini prava, priča priču o Administraciji  Ujedinjenih nacija i reakciji na nasilje muškaraca nad ženom. U to doba, žena je iskusila nasilje od svog supruga i bila je smeštena u skloništa, ali njen suprug je mogao ići i uznemiravati žrtvu kad god želi, a zapravo bi to učinio čim policija otišla. To je bilo zato što u Uredbi o zaštiti od nasilja u porodici nije bilo naredbi o zaštiti.

Policija me je stalno pozvala: ” Šta se desilo sa Uredbom? Da li možemo da dobijemo ove naloge za zaštitu? “”Ne, to je još uvek u nacrtu. “Sigurno je da je stajala nekoliko meseci u fioci pravnog savetnika UN-a, ali je posle četiri meseca potpisana. Ova žena je odmah zatražila zaštitnu naredbu i njemu je bilo zabranjeno pristupiti 150 metara blizu žrtve, u suprotnom bi bio uhapšen”, Ariana opisuje slučaj.

Iako je prošlo dosta vremena od ove priče, situacija na Kosovu za prava je i dalje formalna, a kako kaže Ariana, žene i dalje nemaju jednakost u bilo kojoj sferi jer ekonomskom, političkom i imovinskom vlašću i dalje dominiraju muškarci! Ali imamo izuzetne žene koje izazivaju svaku patrijarhalnu  percepciju ili potrebu ljudi da zaštite žene. Verujem da žene same donose ovu promenu i predstavljaju glavne agente za promene društva.

Ariana Qosaj-Mustafa je direktorka programa i viši istraživač u Kosovskom institutu za istraživanje i razvoj politika – KIPRED. Pre nego što se pridružila KIPRED-u, Ariana je od 2011-2013 bila pravna savetnica predsednice Kosova Atifete Jahjaga, uvek promovišući ulogu vodećih žena, Takođe je bila deo organizacionog tima Međunarodnog ženskog samita 2012. godine. Dala je doprinos u izradi politika na osnovu svog institucionalnog iskustva u Misiji OEBS-a na Kosovu tokom 2002-2006. godine o izmenama i dopunama Zakona o kreiranju koncepta zaštite žrtava rodno zasnovanog nasilja, koji su sada deo pravosudnog sistema.

Aktivista

Ariana Qosaj – Mustafa, 41 vjeçare nga Prishtina, Kosovë, ka më shumë se 15 vite përvojë pune në hulumtim dhe në aktivitetet për ngritjen e kapaciteteve që lidhen me sundimin e ligjit, të drejtave të njeriut, të grave dhe çështjet e anti-diskriminimit në Kosovë.

Ariana, si juriste e diplomuar në Universitetin e Prishtinës, si dhe me gradën Master në Studimet Gjinore, Zhvillimin dhe Globalizimin nga universiteti London School of Economics and Political Science në Britani të Madhe ka ndryshuar jetën e shumë grave të Kosovës përmes ligjeve.

Ajo ka ofruar komente nga perspektiva gjinore në shumë ligje të Kosovës sikurse hartimi i Kodit Penal të Kosovës, Ligjit për Barazi Gjinore, Ligjit për Mbrojtje nga Dhuna në Familje, Ligji kundër Diskriminimit, Ligji për Parandalimin dhe Mbrojtjen nga Trafikimi i Qenieve Njerëzore dhe Viktimave të Trafikimit. Po ashtu, ka kryesuar ekipin vendor gjatë administrimit të Kosovës nën Kombet e Bashkuara në Rregulloren 2003/12 për Mbrojtje nga Dhuna në Familje, e njëjta pastaj është përdorur për të hartuar edhe Ligjin e Kosovës në vitin 2010 për Mbrojtje nga Dhuna në Familje. Ajo është grua, e cila parimisht kurrë nuk e ka duruar padrejtësinë dhe çdo dallim i personave dhe në veçanti trajtimi më ndryshe e irriton. Këtë inspirim, përkushtim ajo e ka marrë nga familja e saj. Ariana e përshkruan nënën e saj, “ si një punëtore e jashtëzakonshme, feministe në vepër si dhe modele për të, e cila e ka influencuar dhe vazhdon të influencoj jetën e saj. Në anën tjetër, bashkëshorti i saj Dritoni është përkrahësi i saj më i madh, siç e quan Ariana një baba i jashtëzakonshëm për vajzat: Andra, Jona, Driana dhe Idina. Kurse, babai i saj,  jurist me shumë integritet dhe profesionalizëm ka mbrojtur gjithmonë të drejtat e punëtorëve. Në jetën e Arianës janë edhe dy vëllezërit e saj, Arbeni dhe Blerimi të cilët janë frymëzimi dhe mbështetja për të.

E rritur në kohë shumë të vështira, të izolimit dhe mungesës bazike të lirisë, ajo me familjarët dhe miqtë kanë dhënë maksimumin e tyre në jetë dhe kanë tentuar ta jetojnë çdo moment te rinisë. Miqtë e saj: Iliri, Nora, Enisa, Beti dhe Eremira, janë pjesë e atyre kujtimeve të Arianës, të cilët e kanë shikuar botën me idealizëm dhe janë munduar për të ndryshuar botën përreth me integritet, vlera dhe pasion.

Pasi që ka një përvojë të madhe në sundimin e ligjit, Ariana rrëfen një histori nga Administrimi i Kombeve të Bashkuara dhe reagimin ndaj dhunës së një burri ndaj një gruaje.

”Atë botë, një grua kishte përjetuar dhunë nga burri i saj dhe ishte strehuar në strehimore, mirëpo, bashkëshorti mund të shkonte dhe ta ngacmonte viktimën sa herë që donte, dhe në fakt këtë e bëri në momentin kur policia u largua. Kjo sepse, nuk kishte urdhra mbrojtës në Rregulloren për Mbrojtjen nga Dhuna në Familje.

Policët më kishin thirrur tërë kohën duke më pyetur, “Çka ndodhi me Rregulloren? A mund t’i marrim këta urdhra mbrojtës?” “Jo, ende është në formë drafti.” Me siguri se qëndroi për disa muaj në sirtarët e ndonjë këshilltari ligjor të OKB-së, por pas katër muajve ai u nënshkrua. Kjo grua menjëherë kërkoi urdhër për mbrojtje dhe ai e kishte të ndaluar për t’ju afruar 150 m afër viktimës, përndryshe do të arrestohej”, përshkruan Ariana rastin.

Edhe pse ka kaluar një kohë nga ky tregim, gjendja në Kosovë për të drejtat është akoma formale, dhe siç thotë Ariana gratë ende s’kanë barazi në asnjë sferë! Pushteti ekonomik, politik dhe pronësor vazhdon të dominohet nga burrat! Por kemi gra të jashtëzakonshme të cilat sfidojnë çdo perceptimin patriarkal apo nevojën e njerëzve për të marrë gratë në mbrojtje. Besoj qe gratë vetë e sjellin këtë ndryshim dhe janë agjente kryesore të ndryshimit të shoqërisë.

Ariana Qosaj-Mustafa është drejtore e programit dhe hulumtuese e lartë  në Institutin Kosovar për Kërkime dhe Zhvillime të Politikave KIPRED. Përpara se t’i bashkohet KIPRED-it, Ariana nga vitit 2011-2013 ishte këshilltare ligjore e presidentes së Kosovës Atifete Jahjaga, duke promovuar gjithmonë rolin e gruas udhëheqëse, pjesë e ekipit organizues të Samitit Ndërkombëtar të Grave në vitin 2012. Ajo ka dhënë kontribut në hartimin e politikave bazë nga përvoja e saj institucionale në misionin OSBE në Kosovë gjatë viteve 2002-2006 për ndryshimin e ligjeve për krijimin e konceptit të mbrojtësve të viktimave të dhunës në baza gjinore, që sot janë pjesë të sistemit të drejtësisë.

Aktiviste

Ariana Qosaj – Mustafa, 41, from Pristina, Kosovo has more than 15 years of research experience and capacity building activities related to the rule of law, human rights, women and anti-discrimination related matters in Kosovo. Ariana, as a graduate lawyer at the University of Pristina, and holding a MSc in Gender Studies, Development and Globalization from the London School of Economics and Political Science, UK, has changed the lives of many women in Kosovo through laws.

< She has provided gender perspective reviews in many Kosovo laws such as the drafting of the Kosovo Criminal Code, the Law on Gender Equality, the Law on Protection from Domestic Violence, the Anti-Discrimination Law, the Law on Prevention and Protection against Trafficking in Human Beings and Victims of trafficking. She was also the head of the local team under the United Nations administration under Regulation 2003/12 on Protection against Domestic Violence, which was afterwards used to draft the Kosovo Law in 2010 for Protection against Domestic Violence.

She is a woman who, in principle, has never endured injustice, and every difference between people and in particular different treatment has always irritated her. She has received this inspiration and the dedication from her family. Ariana describes her mother, Zejna as a tremendous, feminist worker her role model, who has always influenced her and who continues to influence her life even know. On the other hand, her husband Driton is her greatest supporter, as Ariana calls him an extraordinary father of their daughters: Andrra, Jona, Driana and Idina. But her father, Ali, a lawyer by profession, with high skills of integrity and professionalism, has always protected the rights of employees. She has two brothers, Arben and Blerim, who are her inspiration and support

Raised in very difficult times of isolation and lack of freedom, she and her family and friends have given their best in life and have tried to live every moment of their youth. Her friends: Iliri, Nora, Enisa, Beti and Ermira are part of Ariana’s memories. Together they looked the world with idealism and have made the effort to change the world surrounding them with integrity, values and passion. They were never guided, as Ariana says, by mediocrity or corroboration.

Having a great experience in the rule of law, Ariana recounts a story of the Administration of United Nations and the reaction to a man’s violence against a woman. At that time, a woman had experienced violence from her husband and was sheltered in shelters, but her husband could go and harass the victim whenever he wanted, and in fact did so when the police left. This was because there were no protection orders foreseen in the Regulation on Protection against Domestic Violence.

The police called me all the time asking me what had happened to the Regulation and if they could get the protection orders. And I had answered saying that the Regulation still in a draft form. ”Surely, it stayed for a few months in the drawer of a UN Legal Advisor, but after four months it got signed. This woman immediately demanded protection order and he was forbidden to approach 150 m near the victim, otherwise he would be arrested,” describes Ariana the case.

Although some time has passed since this story, the situation in Kosovo for rights is still formal, and as Ariana says, women still have no equality in any sphere as the economic, political and property power continues to be dominated by men! But, she states, we have extraordinary women who challenge any patriarchal perception or the need for people to get women in defense. I believe that women themselves bring this change and are the main agent of changing society.

Ariana Qosaj-Mustafa is the director of the program and senior researcher at the Kosovo Institute for Policy Research and Development – KIPRED. Prior to joining KIPRED, Ariana was the legal advisor to Kosovo President Atifete Jahjaga from 2011-2013, always promoting the role of leading women. She was also part of the organizational team for International Women’s Summit in 2012. She has provided contribution to drafting policies based on its institutional experience in the OSCE Mission in Kosovo during 2002-2006 on the amendment of the Laws on Creating the Concept of Defenders of Victims of Gender-Based Violence, which are now part of the justice system.

Activist